Zniekształcenia procesu myślenia

LENOVO-PC - 100koni-50

Istotnym źródłem wielu problemów psychologicznych są zniekształcenia procesu myślenia, błędy rozumowania które wszyscy w jakiejś mierze popełniamy. Niekiedy jednak te specyficzne systematyczne błędne sądy o rzeczywistości dominują czyjeś myślenie w takim stopniu, że komplikuje to znacząco funkcjonowanie. Znajdowanie charakterystycznych dla danej osoby błędów myślenia i eliminowanie ich jest jedną z niezwykle efektywnych metod terapii CBT (Cognitive Behavioral Therapy).

Wymienię tu kilka z najczęstszych zniekształceń myślowych, z jakimi podejmuje polemikę terapeuta.

  1. „Filtr mentalny” – Skupianie się wyłącznie na negatywnych aspektach jakiegoś zjawiska z pominięciem pozytywnych. Jest to wynikiem dążenia do podtrzymania poprzednio utrwalonych negatywnych ocen i odrzucania informacji z nimi niezgodnych. Dla przykładu, osoba może zinterpretować czyjś pośpiech w trakcie spotkania z nią w taki sposób, że jest zapewne nudna i niewarta poświęcania jej czasu.
  2. Myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”. Dana osoba uskrajnia jakiś swój sąd, tak, że w efekcie nie jest zgodny z rzeczywistością. Na przykład, interpretując nie najlepsze rezultaty działań kogoś innego określa je jako „totalną porażkę”, nie będąc niejako zdolnym do stopniowania oceny. Ten efekt nazywany jest także „myśleniem czarno-białym” lub dychotomizacją.
  3. Wyolbrzymianie/umniejszanie – przypisywanie nieadekwatnie wysokiej wagi spostrzeganym błędom lub niedoskonałościom, nie docenianie pozytywnych zdarzeń i osiągnięć.  W skrajnych przypadkach to zniekształcenie przybiera formę katastrofizacji, gdy nawet nieznaczne wpadki czy niedociągnięcia urastają do rangi apokalipsy.
  4. Personalizacja (ksobność) – przypisywanie sobie odpowiedzialności za zdarzenia, na które w rzeczywistości nie miało się wpływu, lub miało jedynie nieznaczny.
  5. Nadmierne uogólnianie – dokonywanie nieuprawnionych generalizacji bez żadnych dowodów ich słuszności lub wyciąganie daleko idących wniosków z jednego zdarzenia. Na przykład, nie odniesienie sukcesu towarzyskiego na jednej imprezie jest interpretowane jako bycie beznadziejnym w kontaktach z ludźmi.

Te i inne jeszcze systematyczne błędy myślenia zwykle prowadzą do obniżenia samooceny i utrwalenia negatywnych schematów myślowych, chociaż w niektórych przypadłościach psychologicznych mogą prowadzić do zawyżonej samooceny (jak np. w stanach manii). Zniekształcenia poznawcze w dużym natężeniu są jednym z charakterystycznych objawów depresji. Rolą terapeuty jest wychwycenie popełnianych przez daną osobę błędów myślenia i wspólne ich wyeliminowanie.

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s