Osobowość borderline a terapia schematu

Thinking-Man-Pictures-3

Terapia schematu w odniesieniu do zaburzeń osobowości typu borderline (osobowość z pogranicza), prowadzona przez psychologów poznawczo-behawioralnych uważana jest za obiecującą i dającą pozytywne efekty.*

W ramach podejścia poznawczo-behawioralnego osobowość borderline opisywana jest poprzez „tryb schematu”, w jakim funkcjonuje osoba w danym czasie. W odróżnieniu od samego schematu, będącego stałą strukturą, złożoną z myśli, emocji i doznań fizjologicznych, tryb schematu jest stanem tymczasowym, aktywowanym przez specyficzny aktualny układ bodźców zewnętrznych.

Psychologowie nurtu poznawczego (Amtz, van Genderen, Rijeboer, Kellog, Young) wyróżnili cztery główne tryby dysfunkcjonalne, w jakich działa osoba z zaburzeniami typu borderline: tryb Opuszczonego/Wykorzystanego Dziecka, Tryb Odłączonego Opiekuna, Karzącego Rodzica, oraz Rozzłoszczonego/Impulsywnego Dziecka.

Tryb Opuszczonego/Wykorzystanego Dziecka jest typowy dla osobowości z pogranicza, co wiąże się z etiologią tej choroby: wiele osób „borderline” doświadczyło w dzieciństwie przemocy, wykorzystania lub opuszczenia. Funkcjonując w tym trybie jako dorosły człowiek, czuje się jak bezbronne, porzucone i wykorzystane dziecko, niezdolne do samodzielnego zaspokojenia własnych potrzeb emocjonalnych, poszukując rozpaczliwie kogoś, kto by się o niego zatroszczył, na kim mógłby się oprzeć. Człowiek będący w tym trybie odczuwa silne negatywne emocje: smutek, lęk, bezradność, będące źródłem znacznego cierpienia.

W trybie Rozzłoszczonego/Impulsywnego Dziecka, wręcz przeciwnie, osoba „borderline” daje upust swoim negatywnym emocjom. Działając w tym trybie może podejmować ryzykowne i impulsywne zachowania,  być agresywna, wypowiadać się obraźliwie, grozić, wyzywać. Zachowuje się jak rozpuszczone, manipulujące dziecko.

Tryb Odłączonego Opiekuna jest stanem, kiedy osoba odcina się od swoich emocji i uczuć, starając się je na różne sposoby zagłuszyć. Służy to zminimalizowaniu odczuwanego bólu. Metodami pozwalającymi na odcięcie się od silnych negatywnych emocji bywają spożycie alkoholu lub narkotyków, samookaleczenia – a więc zachowania prowadzące do kolejnych realnych problemów.

W trybie Karzącego Rodzica osoba, najczęściej w reakcji na zachowanie Rozzłoszczonego Dziecka, zachowuje się wobec siebie jak surowy, dyscyplinujący rodzic, który karze nieadekwatne, nieakceptowalne tryby dziecięce. W tym trybie pacjent jest przepełniony nienawiścią do siebie, podejmuje próby ukarania się, czasem poprzez samookaleczenie lub – w skrajnych przypadkach – próby samobójcze.

Terapia osoby z pogranicza bazuje na ostatnim, przystosowanym i efektywnym trybie funkcjonowania takiej osoby, jakim jest Zdrowy Dorosły, który prezentuje zdrowe, racjonalne zachowania i reakcje na otoczenie. Tryb Zdrowego Dorosłego jest słaby i rzadko ujawniany u pacjentów z osobowością typu borderline i terapia nastawiona jest na wzmacnianie tego trybu funkcjonowania u pacjenta.

Przemieszanie nieadaptacyjnych trybów funkcjonowania można także zaobserwować u  wielu osób nie klasyfikujących się jako typ osobowości borderline. To, co wyróżnia osobowość „z pogranicza”, to intensywność nieadaptacyjnych trybów schematu własnej osoby i mały udział Zdrowego Dorosłego w naturalnym repertuarze trybów funkcjonowania. Oddziaływanie terapeutyczne w trakcie Terapii Schematu zastosowanej wobec osobowości „z pogranicza” jest trudne, ma w istocie charakter specyficznego procesu wychowawczego, zawierającego elementy wskazywania akceptowalnych zachowań i stawiania granic niekontrolowanym reakcjom, prowadzonego wobec osoby, będącej poniekąd dorosłym dzieckiem. Wskazywanie akceptowalnych zachowań jest niezbędne, gdyż nie ma ich w repertuarze osób typu „borderline”, a więc nie można np. poprzez dialog sokratejski pomóc danej osobie samodzielnie odkryć źródło problemów. Terapia schematu ma w odniesieniu do osób z grupy „borderline” wysoką, już zweryfikowaną i ciągle potwierdzaną skuteczność.

 

 

 

*Kosewski J. „Terapia schematu – nowa szansa dla pacjentów z diagnozą osobowości z pogranicza”, Terapia Poznawczo-behawioralna, Nr 1, 3, 2014, + bibliografia artykułu

 

 

 

 

 

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s